is een rubriek op InburgerNet
waarin wordt een onderwerp uitgebreid aan de orde gesteld. Nieuws over dat onderwerp komt ook weer in het dossier terecht. Zo wordt naast het traject van inburgering ook aan andere onderwerpen aandacht besteed.

Begeleidende brief aan de  colleges van b & w van de oudkomersgemeenten

Model-overeenkomst, te sluiten tussen gemeente en oudkomer

Het oudkomersbeleid heeft de afgelopen jaren een grote vlucht genomen, vergelijkbaar met de ontwikkelingen die zich midden jaren '90 in het nieuwkomersbeleid hebben voorgedaan: het beschikbare budget werd in enkele jaren sterk verhoogd, er werden regelingen gemaakt waarin het doel en de structuur van het programma werden neergezet en de wijze van verantwoording van het bestede geld strakker werd geregeld. Gemeenten en uitvoerende instellingen zijn zich hiervan bewust. Om deelnemers te motiveren moet het aanbod zo goed mogelijk aansluiten bij de behoeften van de cursisten: kernbegrippen zijn diversiteit, maatwerk, laagdrempelig aanbod en duale trajecten (combinatie van werk/stages en inburgering of een gecombineerd traject waarin het leren van de Nederlandse taal wordt gekoppeld aan voorlichting over opvoeding, het Nederlands schoolsysteem en gezondheidszorg). Maar ook voor de oudkomer heeft de ontwikkeling van het beleid consequenties. Het aanbod moet serieus worden overwogen en niet vrijblijvend worden aangegaan. Van belang is dat ook een gestart traject wordt afgemaakt. Hierin hebben oudkomers nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid.

Tot nu toe wordt het aanbod, althans voor een bepaalde groep oudkomers, gekenmerkt door een zekere vrijblijvendheid. Bovendien is het aanbod vaak laagdrempelig, kortdurend, en eenmalig in de zin dat er geen vervolgactiviteiten worden aangeboden. Om een einde te maken aan deze vrijblijvendheid, is in de Aanvullende regeling inburgering oudkomers 54 gemeenten in artikel 7 de verplichting opgenomen dat de gemeente een overeenkomst moet afsluiten met de oudkomer die een programma gaat volgen (ingangsdatum 1 juli 2002). Redenen hiervoor waren het aanbod van gemeenten minder vrijblijvend te maken voor de oudkomer en de rechten en plichten van beide partijen duidelijk te maken.

Om de gemeenten behulpzaam te zijn bij de ontwikkeling van deze overeenkomst is, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een model-overeenkomst ontwikkeld. Het concept werd besproken tijden het Bestuurlijk Overleg G 54 van 17 december 2001.

Tijdens dit overleg werd kritiek geuit op de vorm waarin de overeenkomst was opgesteld. Deze zou niet aansluiten bij (een deel van) de doelgroep oudkomers waarvoor de overeenkomst bestemd is. Het zou hen afschrikken om "ja" te zeggen tegen het aanbod van de gemeente. Ook had het sluiten van een overeenkomst, volgens sommige aanwezigen, een drempelverhogende werking. Beter zou zijn positieve incentives te gebruiken en de betrokkene aan te spreken op zijn of haar eigen verantwoordelijkheid.

Deze kritiek is ter harte genomen. In de afgelopen periode is met vertegenwoordigers van gemeenten gesproken. Ook is een vergelijking gemaakt met de wijze waarop in andere sectoren afspraken worden vastgelegd.

Hieruit is gebleken dat afspraken ofwel in een contract, ofwel in een brief, worden vastgelegd en door beide partijen worden ondertekend. In zo'n contract, of brief, worden, net als in de door het ministerie van BZK ontwikkelde model-overeenkomst de volgende zaken vermeld: het doel, het programma, de tijden, de absentie e.d. en een akkoord van beide partijen met de ook omschreven gevolgen als (één van) de afspraken niet worden nagekomen.

De rechten en plichten voor beide partijen moeten, voordat wordt overgegaan tot het ondertekenen van de overeenkomst, helder op tafel komen. De gemeente doet de oudkomer een aanbod dat aansluit op zijn of haar behoeften; de oudkomer moet zich ervan bewust zijn dat het aannemen van het aanbod consequenties heeft. Welke consequenties dat zijn wordt opgenomen in de overeenkomst.

Het model is zodanig opgesteld dat er, naast de verplichte onderdelen, keuzes kunnen worden gemaakt, afhankelijk van het beleid dat de gemeente heeft opgesteld.

In de Aanvullende regeling inburgering oudkomers 54 gemeenten worden de verplichte onderdelen genoemd. Deze betreffen:

1. de elementen van het programma dat het gemeentebestuur de oudkomer aanbiedt;
2. de verplichtingen van het gemeentebestuur;
3. de verplichtingen van de oudkomer;
4. de informatieoverdracht tussen het gemeentebestuur, de betrokken instellingen en de oudkomer over de voortgang van die oudkomer in het programma; en
5. de gevolgen van het niet-nakomen van de overeenkomst door de oudkomer.

De keuzes voor gemeenten liggen binnen de verplichte onderdelen van de overeenkomst: welk soort programma wordt aangeboden, welke rechten en plichten hebben de partijen en welke gevolgen heeft het wel of niet nakomen van de afspraken die in de overeenkomst worden opgenomen.

In de model-overeenkomst is daarom een aantal mogelijkheden opgenomen. Ook het artikel waarin de incentives, positief of negatief of een combinatie ervan, worden genoemd geeft alle ruimte voor een eigen gemeentelijk beleid. Veel gemeenten hebben zich de afgelopen jaren uitgesproken voor positieve incentives. Deze overeenkomst geeft de ruimte dit idee verder te ontwikkelen.

Nog een woord over de vorm waarin deze model-overeenkomst is gegoten.

Analoog aan de ontwikkeling van het nieuwkomersbeleid is bewust gekozen voor een model-overeenkomst waarin de rechten en plichten van beide partijen zijn opgenomen. De kritiek die werd geuit tijdens het Bestuurlijk Overleg is overwogen. Zeker de reden dat oudkomers zouden worden afgeschrikt door het feit dat zij een overeenkomst moeten sluiten, woog zwaar.

U kunt er uiteraard voor kiezen de afspraken met de oudkomer vast te leggen op een andere wijze, bijvoorbeeld in de vorm van een brief, of door middel van een minder formeel contract al dan niet vergezeld van een begeleidende brief voor de oudkomer, waarin de verplichte onderdelen worden opgenomen. Als voorbeeld van deze alternatieven zijn enkele door gemeenten ontwikkelde contracten bij deze brief gevoegd. Tevens is een voorbeeld bijgevoegd van een begeleidende brief voor de oudkomer. Het is dus de verantwoordelijkheid van de gemeente om aanpassingen te verrichten in de model-overeenkomst of een van de bovengenoemde contracten als leidraad te gebruiken. Ik wijs u er echter nadrukkelijk op dat de model-overeenkomst formeel juridisch is afgedekt.

Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben en wens u veel succes met het uitvoeren van het oudkomersbeleid.

DE DIRECTEUR COÖRDINATIE INTEGRATIEBELEID MINDERHEDEN, (M.L. Haimé)

Download: Model-overeenkomst, te sluiten tussen gemeente en oudkomer (MS Word 50kb.)