Het traject is een stapsgewijze informatiebron over alle onderdelen van inburgering. Daarbij is er voor gekozen om niet alleen het directe traject van inburgering te volgen maar ook aandacht te besteden aan de voor-
geschiedenis en aan het vervolg.

AMA’s

AMA's zijn Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers, die bij aankomst in Nederland minderjarig zijn en alleen naar Nederland zijn gekomen. De definitie die de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie hanteert, is:
Een minderjarige asielzoeker wordt als alleenstaand aangemerkt, indien deze bij binnenkomst niet wordt begeleid en/of verzorgd door ouders en/of meerderjarige bloed- of aanverwanten.

Achtergrond

De laatste jaren zijn er steeds meer ama's naar Nederland gekomen. De jongeren zijn voornamelijk van het mannelijk geslacht en vooral afkomstig uit China, Angola, Sierra Leone, Somalië en Guinee. De meeste van hen zijn gevlucht voor oorlog, vervolging, intimidatie en marteling en de meerderheid van hen heeft één of beide ouders verloren. Ook heeft een aanzienlijke groep aan den lijve geweld ervaren of gevangen gezeten. Sommige kinderen zijn op eigen houtje naar Nederland gekomen, anderen zijn met behulp van een reisagent of mensensmokkelaar gereisd. Het merendeel van de kinderen is tussen de 14 en 18 jaar oud. Er zijn echter ook heel jonge ama's, vaak maken deze deel uit van zogenaamde 'kindgezinnen' en zijn ze meegereisd met een oudere broer of zus.

Aantallen

De instroom van alleenstaande minderjarige asielzoekers is de afgelopen jaren sterk gestegen: van 2660 in 1997, naar 3504 in 1998 en 5547 in 1999, tot 6681 in 2000 (bijna 20% van het totale aantal asielzoekers). Voor ama's gold, totdat de nieuwe Vreemdelingenwet 2000 werd ingevoerd, een speciaal beleid. Zij konden, wanneer in het land van herkomst geen ouders of andere verwanten en geen andersoortige opvang voor hen aanwezig was, een verblijfsvergunning krijgen. Deze vergunning werd voorheen verleend onder de beperking 'als alleenstaande minderjarige asielzoeker'. Voordat deze vergunning werd verleend werd eerst beoordeeld of de jongere niet in aanmerking kwam voor een A- of C-status.

Redenen voor nieuwe wet

Om asielverzoeken in de toekomst beter en sneller te kunnen beoordelen is een nieuwe vreemdelingenwet ingevoerd. Het belangrijkste probleem van de vorige wet was, dat te veel mensen te lang in de wachtkamer bleven zitten. Bovendien was het bijna onmogelijk om ama´s die niet voor een vluchtelingenstatus in aanmerking kwamen, terug te laten keren naar het land van herkomst. Dat werkte misbruik van de ama-procedure in de hand. Ongeveer de helft van de alleenstaande minderjarige asielzoekers bleek over
zijn leeftijd te hebben gelogen als bij twijfel botonderzoek werd gedaan. Nederland wil met de nieuwe wetgeving inspelen op de praktijk van de huidige migratiestromen. Dat betekent dat niet iedereen die asiel aanvraagt ook altijd voor de lange duur in Nederland wil en hoeft te blijven. Er zal een verschuiving optreden van integratie voor iedereen naar zowel integratie als terugkeer en internationale mobiliteit voor verschillende doelgroepen.

Een van de maatregelen is een verscherpte leeftijdscontrole. Nederland wil een kindvriendelijke opvang bieden voor ama´s, maar dan ook wel echt voor minderjarigen. Een andere maatregel is, dat jongeren die uit een veilig land komen zo snel mogelijk, maar uiterlijk als zij 18 jaar worden, terug moeten keren. In principe is dat nu ook al zo, maar nu worden alle ama´s op dezelfde manier opgevangen en geschoold, waardoor een eventueel terugkeerbeleid nauwelijks kans van slagen heeft. De scholing is immers geheel en al gericht op integratie in Nederland, en niet op een uiteindelijke terugkeer naar het thuisland of elders naar familie op de wereld.

Vreemdelingenwet 2000

Met de invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet 2000 is er voor ama's een aantal dingen veranderd. Op grond van de nieuwe Vreemdelingenwet 2000 wordt bij ama's die na 1 april 2001 naar Nederland komen al bij de asielaanvraag beoordeeld of de ama in aanmerking komt voor een vbt asiel of vbt regulier. Wanneer de ama niet aan de voorwaarden voldoet, krijgt hij/zij een vbt regulier onder de beperking 'voor verblijf als alleenstaande minderjarige vreemdeling' (vbt-amv).

De vbt asiel wordt verleend met een geldigheidsduur van een jaar en kan, indien nog steeds aan de voorwaarden wordt voldaan, twee keer met een jaar worden verlengd. Wanneer na drie jaar nog steeds aan de voorwaarden wordt voldaan, wordt een vbt regulier onder de beperking 'voor voortgezet verblijf' (vbt-vv) verleend. Na vijf jaar wordt een vot regulier verleend. De vbt-amv wordt verleend tot uiterlijk achttien jaar. Dan wordt de betrokken persoon meerderjarig en is de reden voor het verlenen van de vergunning op basis van de minderjarigheid niet meer aanwezig.

Voorbeeld

Het bovenstaande betekent dat een ama van veertien jaar, indien hij voldoet aan de voorwaarden, in aanmerking komt voor een vbt-amv. Op grond van zijn leeftijd is hij leerplichtig en valt hij niet onder de doelgroep van de WIN. Een ama van zestien komt, indien hij aan de voorwaarden voldoet, eveneens in aanmerking voor een vbt-amv, maar kan voordat hij achttien wordt de driejarentermijn totdat een vbt-vv wordt verleend, nooit volmaken. Dit betekent dat ama's, die bij toelating vijftien jaar en een dag zijn, zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval bij het bereiken van de achttienjarige leeftijd, Nederland moeten verlaten. Hun verblijf is dus in principe tijdelijk en gericht op het verlaten van Nederland. Omdat het niet logisch zou zijn aan een dergelijk verblijfsdoel een inburgeringsverplichting te koppelen is deze toegevoegd aan de lijst van de tijdelijke doelen.

Uitzonderingen

• Ama's die op 1 april 2001 in Nederland verbleven, over een ama-vtv beschikten en nog geen achttien waren, hebben bij invoering van de Vreemdelingenwet 2000 een vbt-amv gekregen. Voor die groep geldt hetzelfde als voor de hierboven beschreven groep nieuwe ama's. Deze groep valt dan ook niet onder de WIN.
• De houders van een ama-vtv die op 4 januari 2001 achttien waren of tussen 4 januari en 1 april 2001 achttien zijn geworden, hebben op grond van een Tijdelijk besluit vreemdelingencirculaire (TBV) de mogelijkheid gekregen om de ama-vtv voor 1 april om te zetten in een vtv-hum. Die vtv-hum is bij de invoering van de Vw 2000 van rechtswege een vot geworden. Wanneer de achttien jarige voor 1 april geen vtv-hum heeft aangevraagd, wordt de ama-vtv onder de vigeur van de Vw 2000 -op aanvraag- omgezet in een vbt-voortgezet verblijf. Omdat voor deze overgangsgroep geldt dat geen sprake is van een eerste toelating, valt deze groep ama's niet onder de WIN.'

VW 2000 in het kort

Kort gezegd heeft de ama-regeling in de nieuwe vreemdelingenwet 2000  de volgende consequenties: een universele (tijdelijke) status voor alle asielzoekers, dus ook voor ama's. Dat wil zeggen dat alle minderjarige vluchtelingen die niet direct kunnen worden teruggestuurd, een 'verblijfsvergunning voor bepaalde tijd regulier' (vtv) krijgen. Deze vergunning kan vijf jaar lang worden ingetrokken, waarna een definitieve regeling moet volgen. Wanneer de jongere ondertussen 18 jaar oud wordt, vervalt de grond voor de 'verblijfsvergunning voor bepaalde tijd regulier' en moet hij of zij terugkeren als geen andere grond voor asiel is gevonden.

Twee varianten

Er zullen in de toekomst twee verschillende varianten van opvang worden ingericht.

• De integratievariant, bestemd voor hen die uiteindelijk in Nederland kunnen blijven als erkende vluchteling.
• De terugkeervariant, bestemd voor hen die uiteindelijk niet voor een verblijfsvergunning in aanmerking komen.

De laatste groep betreft de overgrote meerderheid, omdat deze jongeren misschien wel goede redenen hebben om te migreren, maar geen geldige redenen hebben om als vluchteling in aanmerking te komen volgens het Verdrag van Genève, de basis van ons vluchtelingenverdrag. Zij konden tot nu toe alleen maar in Nederland blijven omdat zij minderjarig zijn. Deze ama´s, die uit veilige landen komen, zullen in de toekomst na de eerste opvang speciaal worden begeleid tot aan het moment dat zij terug kunnen keren. Dat kan zijn wanneer er adequate opvang is gevonden (een voorwaarde voor de terugkeer van minderjarigen), of wanneer zij 18 jaar zijn geworden.

Mobiliteitsprogramma

Waarschijnlijk zal in de toekomst een aparte opvang gerealiseerd worden voor de jongeren die uitzicht hebben op een permanent verblijf in Nederland, en zij die slechts tijdelijk worden opgevangen. Voor die laatste groep hebben bepaalde ama-units een mobiliteitsprogramma ontwikkeld, dat voorziet in een opvang en scholing die minder gericht is op een leven in Nederland, maar meer op een toekomst in het land van herkomst dan wel elders op de wereld.

De opvang en scholing die het mobiliteitsprogramma biedt, is speciaal gericht op wonen en werken in het thuisland of elders in de wereld, maar niet gericht op Nederland. Integratie en de Nederlandse taal zijn dan ook niet de hoofdvakken van de opvang en opleiding. Wel Engels, rekenen, sport en vaktechnische vakken waar iedere jongere, in welk land hij of zij ook zal gaan wonen, iets aan heeft. Ook leren de jongeren een mondje Hoe en Wat-Nederlands, want ze zullen toch een aantal maanden of jaren hier verblijven. De ama-unit zal tevens verantwoordelijk blijven voor de eerste opvang en scholing van de jongste ama´s.

Ama-procedure

Ama´s moeten net als alle andere asielzoekers zich eerste aanmelden in een AC (aanmeldcentrum). In het AC worden de jongeren geregistreerd en stelt de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) vast of de jongere voldoet aan de criteria die gelden om in aanmerking te komen voor de ama-procedure. Een leeftijdsonderzoek, dat dit jaar steeds vaker werd toegepast, moet ervoor zorgen dat jongeren die ouder dan 18 jaar zijn niet meer in de ama-procedure terechtkomen. Het AC meldt de jongeren tevens aan bij Stichting De Opbouw, die vanaf dat moment, vooruitlopend op een definitieve voogdijregeling, optreedt als voogd.

Vervolgopvang

Kinderen jonger dan 12 jaar worden zo mogelijk direct in een pleeg- of opvanggezin geplaatst, maar soms moeten ze enige tijd overbruggen op een ama-unit in een regulier OC (Opvangcentrum). Dit is de zogenaamde eerste opvang. Hier wordt door de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) verder onderzocht in hoeverre de jongere in aanmerking komt voor een (voorlopige) verblijfsvergunning. In deze periode worden de jongeren medisch onderzocht en zo nodig verzorgd. Op een ama-unit wordt vanaf de eerste dag begonnen met de pedagogische en educatieve begeleiding. Er wordt een klimaat geschapen waarin de kinderen en jongeren de draad van het leven weer zo veel mogelijk kunnen oppakken, zodat zij weer plannen voor de toekomst kunnen maken.

Na circa drie maanden in een Opvangcentrum worden de jongeren uitgeplaatst naar een voorziening voor de vervolgopvang. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid van Voogdijstichting De Opbouw. Sommigen gaan alsnog naar familie, anderen gaan naar een pleeggezin (jonger dan 12 jaar), een woongroep (12-14 jaar), of een KWE (kleine wooneenheid) (14-17). Jongeren die naar het oordeel van de voogd voldoende zelfstandig en weerbaar zijn, gaan naar een AZC (Asielzoekerscentrum), de vervolgopvang voor volwassenen.

Lees verder:
AMA-nota, 1 mei 2001
AMA's Handelingen Tweede Kamer 
15 februari 2001
Kranten over ama's,