Het traject is een stapsgewijze informatiebron over alle onderdelen van inburgering. Daarbij is er voor gekozen om niet alleen het directe traject van inburgering te volgen maar ook aandacht te besteden aan de voorgeschiedenis en aan het vervolg.

sVM is een adviesorganisatie voor non-profit- en vrijwilligersorganisatie, gespecialiseerd in projectontwikkeling en management, diversiteit, management van motivatie, vrijwilligersbeleid, kwaliteitszorg, coaching, communicatieadvisering, sociale activering en organisatieverandering.

Vrijwilligerswerk kan op verschillende manieren een belangrijke bijdrage leveren aan de inburgering van nieuwkomers. Door vrijwilligerswerk te doen, leren nieuwkomers de taal in de praktijk, maken ze kennis met Nederlanders en hun gewoonten, en ervaren ze hoe in Nederlandse organisaties wordt samengewerkt. Bovendien is het een zinvolle tijdsbesteding voor mensen die geen betaald werk hebben. En als het gehele proces van het inzetten van nieuwkomers als vrijwilliger bij een organisatie goed wordt opgezet en begeleid is er ook sprake van een meerwaarde voor de betrokken organisatie. Organisaties die leren werken met vrijwilligers uit andere culturen vergroten hun interculturele vaardigheden, ze worden kleurrijker en daarmee ook herkenbaarder voor allochtone gebruikers en klanten.

Een systematische en doelgerichte opzet voor vrijwilligerswerk als onderdeel van het inburgeringsproject is van cruciaal belang voor het geven van een geslaagde invulling hieraan. De sVM heeft ruime ervaring met management van vrijwilligerswerk. De sVM kan ook helpen om een succesvolle invulling te geven aan de inpassing van vrijwilligerswerk in het WIN-traject. In 1995 heeft sVM samen met stichting Item en stichting Optie in opdracht van het ministerie van VWS het landelijk proefproject Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk opgezet en tot en met 1998 begeleid. De gemeenten Apeldoorn, Beverwijk, Breda en Rotterdam werkten mee als lokale proefprojecten.

De rol van de sVM bij het proefproject Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk bestond uit:

• Projectontwikkeling en projectbegeleiding;

• Hulp bij het opstellen van de begroting;

• Trainingen en cursussen voor de Bureaus Nieuwkomers in de betreffende gemeenten over 'Kennis van vrijwilligerswerk' in samenwerking met de lokale vrijwilligerscentrales;

• Het geven van cursussen 'Intercultureel Werken' aan de vrijwilligers centrales van de betreffende gemeenten en aan de betrokken non-profit organisaties;

• Het in 1998 uitvoeren van een evaluatieonderzoek door Wolfgang Beck in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut. Het volledige verslag is uitgegeven door het Verwey-Jonker Instituut onder de titel Vrijwilligerswerk, een kans voor inburgering.

Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten van die evaluatie.

Vrijwilligerswerk kan op twee verschillende manieren worden ingepast in het inburgeringsprogramma:

• Vrijwilligerswerk als taalstage tijdens het educatieve traject.

• Vrijwilligerswerk als opstap naar het vervolgtraject: als doorgeleiding naar vervolgonderwijs of arbeidsvoorziening; als maatschappelijke participatie.
  

Vrijwilligerswerk als taalstage

In Breda werken de taalschool en de vrijwilligerscentrale al enkele jaren samen bij het opzetten en begeleiden van taalstages. Cursisten doen via een taalstage van drie maanden in een vrijwilligers- of professionele non-profitorganisatie praktische taalervaring op. Tegenwoordig is de taalstage in Breda zelfs geïntegreerd in het verplichte deel van het educatieve traject.

De taken en verantwoordelijkheden van de taalschool, respectievelijk de vrijwilligerscentrale bij de organisatie van de taalstage zijn in Breda als volgt verdeeld:

• Eindverantwoordelijkheid Taalschool

• In samenwerking met Vrijwilligerscentrale

• Taken taalschool Bepaling van taalniveau cursisten

• Geven en verwerken van taalopdrachten voor op het werk

• Stagebegeleiding cursist

Taken vrijwilligerscentrale

• Acquisitie werkplekken in vrijwilligersorganisaties

• Voorlichting en matching

• Begeleiden van plaatsingsgesprek

• Stageovereenkomst

• Begeleiden van contactpersoon

De eindverantwoordelijkheid voor de taalstage berust bij de school die een groot deel van de organisatie van de taalstage uitbesteedt aan de vrijwilligerscentrale.

Een Taal Ervarings Plaats moet aan de volgende voorwaarden voldoen:

• De cursist kan een dag per week boventallig meelopen met een vast 'maatje'.

• De plaats biedt de cursist voldoende gelegenheid om de taal in de praktijk te oefenen.

• Er is een vaste contactpersoon die de cursist begeleidt op de werkplek.

De taalschool bepaalt welke cursist op welk moment toe is aan een taalstage. In principe wordt drie maal per jaar een groep van ongeveer dertig cursisten voor plaatsing aangemeld bij de vrijwilligerscentrale. Doordat men in Breda sinds de invoering van de WIN met de portfoliomethodiek werkt kan meteen gericht naar een stageplaats gezocht worden.

Naast de stagebegeleiding vanuit de taalschool heeft de cursist ook een vaste contactpersoon op de werkplek. Deze is aanspreekbaar voor cursist en docent.
De vrijwilligerscentrale houdt regelmatig begeleidersbijeenkomsten voor deze contactpersonen. Naar behoefte worden ook bijeenkomsten over interculturele communicatie verzorgd. De vrijwilligerscentrale is voor de contactpersonen ook het eerste aanspreekpunt wanneer zich op de werkplek problemen voordoen die niet met de taal te maken hebben.

Vrijwilligerswerk in het vervolgtraject

Als bij het doorstroomoverleg aan het einde van het verplichte educatieve traject doorstroming naar een vervolgopleiding of betaalde baan nog geen haalbare kaart blijkt dan is vrijwilligerswerk een goede optie.

In Beverwijk maakt de trajectbegeleiding graag gebruik van de optie vrijwilligerswerk als opstap naar vervolgeducatie of arbeidstoeleiding. Vrijwilligerswerk geeft de mogelijkheid de taal verder te oefenen en een bepaalde sector van de arbeidsmarkt beter te leren kennen. Zo kan de nieuwkomer gerichter kiezen voor een vak en de daarbijbehorende opleiding.

Bovendien kan hij de gewoontes en omgangsvormen binnen Nederlandse organisaties beter leren kennen en eventuele verschillen in de beroepsuitoefening signaleren.

Voor sommige nieuwkomers is doorstroming naar arbeidsmarkt of onderwijs niet echt aan de orde, zoals bijvoorbeeld bij een deel van de getrouwde vrouwen die hier komen in het kader van gezinshereniging. Door het doen van vrijwilligerswerk kunnen ze de taal blijven oefenen en nieuwe contacten maken.

Ook hier is een goede verdeling van de taken van belang:

Eindverantwoordelijkheid

• doorleiding naar arbeidsmarkt Arbeidsvoorziening

• toeleiding naar vervolgeducatie Regionaal Opleidings Centrum

• activeringstraject Sociale Dienst

Taak vrijwilligerscentrale Werving nieuwkomers

• Acquisitie vrijwilligersplaatsen

• Matching en begeleiding van plaatsingsgesprek

• Begeleiden van contactpersonen en organisaties

• Voortgangsgesprekken

Bij vrijwilligerswerk in het vervolgtraject dient actief te worden geacquireerd door de vrijwilligerscentrales. De meeste aanmeldingen komen via de taalschool, de trajectbegeleider van Bureau Nieuwkomers of de sociale dienst. Het is daarom van belang deze professionele verwijzers vanuit de vrijwilligerscentrale regelmatig te informeren over mogelijkheden en nieuwe ontwikkelingen. Ook is voorlichting via lessen op de taalschool en bij migrantenorganisaties een belangrijk instrument om de nieuwkomers zelf direct op de hoogte te brengen van de mogelijkheden van vrijwilligerswerk.

Uiteraard zijn het goed bepalen van de wensen en mogelijkheden van de nieuwkomers bij de matching van groot belang voor het geven van een geslaagde invulling aan het vrijwilligerswerk. Wanneer het vrijwilligerswerk plaats vindt als onderdeel van een toeleidingstraject speelt ook de trajectleider een rol bij de matching. Deze legt vanuit het trajectplan samen met de nieuwkomer doelen en evaluatiemomenten vast.

Daarnaast moet bij de matching aandacht besteed worden aan zowel de begeleidingsbehoefte van de nieuwkomer als de begeleidingscapaciteit die een organisatie kan bieden. Voor een nieuwkomer die veel begeleiding nodig heeft, komt de bemiddelaar, net als bij de taalstages, vooral uit bij de dienstverlenende professionele non-profit organisaties. In die organisaties is doorgaans voldoende continuïteit en regelmaat in het werk en er zijn doorgaans ook beroepskrachten beschikbaar met ervaring in het geven van werkbegeleiding.

Slaag- en faalfactoren van Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk

Enkelvoudige of integrale opzet

Vrijwilligerswerk in het kader van inburgering is pas in enkele gemeentes een structureel onderdeel van het inburgeringtraject. Indien vrijwilligerswerk structureel onderdeel uitmaakt van het inburgertraject dient gekozen te worden voor een enkelvoudige of een integrale aanpak.

Taalstageprojecten zijn enkelvoudige projecten. Omdat de stage betrekkelijk vooraan in het inburgeringstraject zit en omdat er een beperkt aantal partners voor nodig is. Bij een integraal aanbod, gericht op alle facetten van het inburgeringsprogramma, zijn veel meer partners betroken, waardoor veel meer geïnvesteerd moet worden in afstemming en coördinatie.

Extra financiële, personele en infrastructurele voorzieningen noodzakelijk

Bij een enkelvoudige opzet kan volstaan worden worden met een uitbreiding van uren van de trajectbegeleiders van vrijwilligerscentrale of Bureau Nieuwkomers of van de stagecoördinator van de taalschool.

Bij de opzet van een integraal aanbod zal ook de coördinatie moeten worden ingevuld. Daarnaast dient er een budget beschikbaar te zijn voor: deskundigheidsbevordering van betrokken organisaties en voor reiskosten en verzekering van de nieuwkomers. De nieuwkomer dient voor de duur van het vrijwilligerswerk ook een vrijstelling van de sollicitatieplicht te krijgen.

Enkele voorbeelden van projectfinanciering

Beverwijk
gemeentelijke bijdrage uit de sociale vernieuwingsgelden: project levert bijdrage aan de sociale redzaamheid van nieuwkomers

Breda
Europees Sociaal fonds: project draagt bij aan het bestrijden van langdurige werkloosheid

Apeldoorn
fonds Maatschappelijke Participatie van de provincie Gelderland

Purmerend
Fonds Sociale Vernieuwing

Centrale projectleiding

Een centrale projectleiding is voor het welslagen van Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk - projecten essentieel. De projectleiding kan eventueel worden neergelegd bij de instantie die de regie voert over het inburgeringstraject.

Drie functies van de centrale projectleiding:

• Registratie en monitoring: het registreren en documenteren van informatie over de resultaten, het proces en de betrokken organisaties;

• Rapportage: het verstrekken van de verzamelde en verwerkte informatie aan de diverse informatievragers (wethouder, regisseur, trajectbegeleider, betrokken organisaties);

• Aansturing: het signaleren en oplossen van knelpunten, het voeren van gezamenlijk overleg met de betrokken organisaties.

Incentives voor werving vrijwilligerswerkplaatsen bij organisaties

Door het inschakelen van nieuwkomers als vrijwilliger kunnen organisaties beter ingespeeld raken op de multiculturele samenleving en beter toegankelijk worden voor allochtone klanten en gebruikers.

De bereidheid tot deelname van organisaties kan ook via incentives worden vergroot:

• Het zorgen voor positieve publiciteit;

• Het bieden van extra faciliteiten;

• Het uitloven van een prijs voor de meest 'gastvrije' organisatie.

• Het aanbieden van cursussen en trainingen multiculturele werkvormen.

Uit de evaluatie van het project Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk is gebleken dat cursussen en trainingen multiculturele werkvormen eigenlijk onmisbaar zijn. Er wordt dan ook voor gepleit om cursussen en trainingen multiculturele werkvormen integraal onderdeel van het project te maken.

In de gemeenten Apeldoorn, Beverwijk en Breda lopen de projecten die gestart zijn in het kader van Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk nog altijd door.

De sVM heeft in 1998 de brochure Inburgering met een meerwaarde uitgegeven, mede gebaseerd op de resultaten van het landelijk proefproject Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk.

stichting VrijwilligersManagement,
Plompetorengracht 19,
Postbus 12080
3501 AB Utrecht
tel. 030 - 233 39 37
Contactpersoon sVM project Nieuwkomers & Vrijwilligerswerk:
Miro Popovic.