|
Maatschappelijke begeleiding in inburgerprogramma's
Maatschappelijke begeleiding vormt een verplicht onderdeel van het inburgeringsprogramma. Maar nieuwkomers zijn niet verplicht gebruik te maken van het aanbod van maatschappelijke begeleiding. Afname is alleen dan verplicht wanneer na een behoefteonderzoek en in overleg met de nieuwkomer een individueel begeleidingsplan is vastgesteld. Daarnaast is elke gemeente verplicht voorzieningen te realiseren die maatschappelijke begeleiding mogelijk maken. Er bestaat echter nog geen duidelijk beeld wat die maatschappelijke begeleiding precies inhoudt en welke activiteiten er in de verschillende gemeenten tot nu toe zijn gerealiseerd.
De Win spreekt over maatschappelijke begeleiding als onderdeel van het inburgeringsprogramma. Vervolgens komt het begrip maatschappelijke begeleiding in de rest van de officiële wetstekst niet meer voor. In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel inburgering nieuwkomers wordt maatschappelijke begeleiding als volgt omschreven:
'Maatschappelijke begeleiding is een vorm van hulp en informatie (aan nieuwkomers) om in de lokale gemeenschap te kunnen participeren en deel te kunnen nemen aan sociaal-culturele activiteiten. De informatie kan parallel lopen en aanvullend zijn op de informatie die via het onderdeel van het educatief programma maatschappijoriëntatie wordt gegeven.'
De Memorie van Toelichting noemt maatschappelijke begeleiding verder:
'Een praktijkgericht onderdeel van het inburgeringsprogramma, waarbij vrijwilligers en diverse algemene en specifieke instellingen een belangrijke rol spelen. In feite vormt deze begeleiding een schakel tussen de nieuwkomer en de lokale bevolking en biedt zij hem persoonlijke begeleiding en aandacht…'
Op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) organiseerde FORUM in het najaar van 1997 een expertmeeting met het doel vast te stellen wat er in de praktijk aan maatschappelijke begeleiding gedaan wordt en welke problemen daarbij spelen. Uit deze bijeenkomst bleek dat er lokaal vaak nauwelijks een concreet aanbod is. In mei 1998 heeft FORUM van het ministerie van VWS de opdracht gekregen een meer concrete invulling en aanpak te geven aan maatschappelijke begeleiding. FORUM heeft dit aangepakt door bij verschillende gemeenten en een aantal referenten te informeren naar plannen en ideeën voor maatschappelijke begeleidingsactiviteiten. Ook werd de gemeenten gevraagd om op een aantal discussiepunten te reageren.
Twee aandachtspunten kwamen daarbij duidelijk naar voren:
-
Maatschappelijke begeleiding moet aansluiten op de individuele behoefte van de nieuwkomers. Het moet dus maatwerk zijn.
-
De uitvoering van de activiteiten moet aansluiten op de lokale sociale infrastructuur.
De resultaten van het FORUM onderzoeksproject zijn vastgelegd in de publicatie Maatschappelijke begeleiding in inburgeringsprogramma's, Inburgeren is maatwerk (auteurs: Wim Coumou, Rob Egberts, Anne-Marie Speijers). De publicatie biedt een theoretisch kader voor maatschappelijke begeleiding. En geeft daarnaast inzicht in: de doelen van maatschappelijke begeleiding; voorbeelden van activiteiten; en de organisatie en uitvoering hiervan. Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste punten uit de publicatie. Binnenkort volgt ook een voorbeeld van een checklist Maatschappelijke begeleiding.
Doelgroep
De doelgroep voor maatschappelijke begeleiding zijn vluchtelingennieuwkomers en migrantennieuwkomers. Maatschappelijke begeleiding van vluchtelingen is een reeds jarenlang bestaand aanbod van VluchtelingenWerk. Maatschappelijke begeleiding van migrantennieuwkomers zou overbodig zijn ,omdat verondersteld werd dat familie of landgenoten dit voor hun rekening zouden nemen. Bureaus Nieuwkomers kunnen deze aanname echter niet bevestigen. Een aanbod is dus ook voor deze doelgroep noodzakelijk.
Eerste stap
Maatschappelijke begeleiding is conform de doelstelling van de Win gericht op de ondersteuning van de nieuwkomer bij de eerste stap op weg naar integratie in de nieuwe samenleving. De doelen van maatschappelijke begeleiding zijn er op gericht dat de nieuwkomer na de inburgeringsperiode zo veel mogelijk zelf zijn weg kan vinden in het leggen van contacten en het vragen om hulp en ondersteuning. De begeleiding moet eindig zijn.
Maslow
Bij het opstellen van de doelen voor maatschappelijke begeleiding is uitgegaan van de eerste drie behoefteniveaus van de piramide van Maslow, waarin de fundamentele behoeften van de mens zijn weergegeven. Bij maatschappelijke begeleiding gaat het om de ondersteuning bij:
-
realiseren van de eerste levensbehoeften;
-
bestendigen van het gevoel van zekerheid en veiligheid;
-
bevorderen van de participatie in de samenleving onder meer via sociale contacten in de directe leefomgeving.
Behoeftepeiling
Maatschappelijke begeleiding start bij het inburgeringsonderzoek. Dat is het tijdstip waarop de trajectbegeleider in een persoonlijk gesprek en met behulp van een checklist de behoefte aan maatschappelijke begeleiding opneemt. Voor vluchtelingen is het maatschappelijk begeleidingstraject als gestart door VluchtelingenWerk. Het inburgeringsonderzoek voor deze categorie heeft daarom meestal het karakter van een voortgangsgesprek, waarin het bestaande aanbod besproken wordt en beslissingen genomen worden over de voortgang.
Trajectbegeleider
De trajectbegeleider is de centrale figuur in de aansturing van alle onderdelen van het inburgeringsprogramma. Zijn werk loopt van behoeftebepaling tot aansturing van maatschappelijk ebgeleiding. Hij kan zelfs een deel van de uitvoering van de begeleiding op zich nemen.
Maatschappelijke begeleidingsmethodiek
De methodiek van maatschappelijke begeleiding kent een viertal ondersteuningsvormen:
-
informeren;
-
introduceren;
-
doorverwijzen;
-
praktisch ondersteunen.
Groepsgewijs of individueel
De ondersteuning wordt zoveel mogelijk individueel ingevuld. Delen van maatschappelijke begeleiding kunnen groepsgewijs worden aangeboden. Groepswerk kan in sommige gevallen meerwaarde hebben. Ook kan efficiëntie een overweging zijn om activiteiten groepsgewijs aan te bieden. De begeleider zal steeds een afweging moeten maken over de intensiteit van de begeleiding en de zelfwerkzaamheid van de nieuwkomers.
De uitvoerders
De daadwerkelijke uitvoering van maatschappelijke begeleiding is een samenspel van voorzieningen die deel uitmaken van de lokale sociale infrastructuur. De belangrijkste uitvoerders zijn de trajectbegeleider, wijkwelzijnswerk, VluchtelingenWerk en zelforganisaties.
Het gemeentelijk bureau Nieuwkomers voert ook hier de coördinatie en regie. In de meeste gemeenten is op het terrein van de maatschappelijke begeleiding tot nu toe alleen VluchtelingenWerk actief. Veel gemeenten zullen zich dan ook extra moeten gaan inspannen om wijkwelzijnswerk en andere sociaal-culturele instellingen actief te krijgen om hun aanbod ook op nieuwkomers te richten.
Professionals of vrijwilligers
De uitvoering van maatschappelijke begeleiding hoort thuis bij professionele organisaties uit de lokale sociale infrastructuur. Inzet van vrijwilligers vanuit die organisaties is mogelijk, zelfs gewenst om het persoonlijk karakter van maatschappelijke begeleiding te verhogen en vergaande institutionalisering te voorkomen. Kwaliteit en deskundigheid moeten wel gegarandeerd zijn.
Het aanbieden van maatschappelijke begeleidingsactiviteiten dient te beginnen op het niveau van De eerste levensbehoeften.
Bijvoorbeeld: Hulp bij praktische oriëntatie op de eigen woonomgeving: winkels, banken, openbaar vervoer, moskee of kerk. In contact brengen met huisarts, tandarts. Begeleiding naar woningbouwvereniging, sociale dienst, arbeidsbureau en belastingdienst.
Daarna volgt hulp op het niveau van Veiligheid en zich thuis voelen.
Het gaat daarbij vooral om het bieden van ondersteuning bij allerhande problemen en het vervullen van een soort klankbordfunctie.
Ten slotte: het niveau van de Sociale contacten. In deze fase moet ondersteuning worden geboden bij het ontwikkelen van een eigen sociaal netwerk in de vorm van onder meer een introductie bij: buurthuis, welzijnwerk, wijkvoorzieningen, sportclubs en vrijwilligerswerk. Ook dient als aanvulling op MO informatie aangeboden te worden over regelingen, gewoonten en omgangsvormen in de leefomgeving.
Voorbeeld checklist Maatschappelijke begeleiding 
|
