Leren Participeren, De praktijk van lokale participatieprogramma's

Aan het einde van het inburgeringstraject dient bij diegenen voor wie werk of een vervolgopleiding geen optie is aandacht besteed te worden aan de mogelijkheden die daarbuiten nog bestaan. Daarnaast is het van belang ervoor te zorgen dat die nieuwkomers die wel gaan werken of studeren ook zoveel mogelijk participeren in maatschappelijke activiteiten en netwerken. Participatie is immers de sleutel tot volwaardig burgerschap.
Om de participatie en integratie van minderheden te bevorderen worden in Nederland al sinds het begin van de jaren negentig uiteenlopende participatieprogramma's ontwikkeld en uitgevoerd. Deze programma's zijn vaak lokaal en kleinschalig, veelal gericht op de directe leef- en woonomgeving, op de buurt en op school en op opvoeding. Om de overdracht van de kennis van dergelijke programma's te bevorderen heeft het Nederlands Centrum voor Sociaal Beleid de brochure Leren Participeren uitgebracht. Leren Participeren kan gebruikt worden als handreiking bij het opzetten van lokale participatieprogramma's, respectievelijk als steun om succesvolle programma's te identificeren. Het is bedoeld voor zowel gemeenten als uitvoerders in het veld.
Voor de brochure Leren Participeren zijn een twintigtal voorbeelden van uiteenlopende programma's uit de praktijk geïnventariseerd. Daarbij is zowel gekeken naar programma's die ontwikkeld zijn om de participatie en integratie van een specifieke allochtonengroep op lokaal niveau te bevorderen, als naar programma's die gericht zijn op participatie en integratie van alle groepen binnen een lokale gemeenschap.

Vier soorten participatieprogramma's
In de brochure worden vier soorten participatieprogramma's besproken:

1. Participatie van allochtonen op scholen en bij de opvoeding

2. Participatie van allochtonen in de woonomgeving

3. Participatie van allochtonen door middel van intermediaire functies

4. Participatie van alle buurtbewoners in de woonomgeving.

Per cluster zijn de programma's geanalyseerd. Aan de orde komen initiatiefnemers, doelstellingen, doelgroep, looptijd en activiteiten. Ook worden, indien bekend, de resultaten beschreven en eventuele vervolgtrajecten gemeld.

Handreiking voor Ontwikkeling, Uitvoering en Evaluatie van Lokale Participatieplannnen voor uitvoerders en gemeenten
Elk participatieprogramma doorloopt een Ontwikkelings-, Uitvoerings- en Evaluatie- fase zo stelt de auteur. De brochure geeft per fase een nauwkeurig overzicht van de belangrijkste aandachtspunten en de te ondernemen acties. Tot slot wijst de auteur op de rol van de gemeente om te voorkomen dat lokale participatieprogramma's slechts een eenmalig, korte termijn effect hebben. Om een ad-hoc effect tegen te gaan dienen gemeenten goed in het oog te houden of vraag en aanbod wel goed op elkaar zijn afgestemd. Dit kan het beste door de wensen en behoeften bij de mensen in de gemeente te inventariseren. Daarnaast dient de gemeente zorg te dragen voor een goede coördinatie van de verschillende programma's in de gemeente en de uitwisseling van de in die verschillende programma's opgedane kennis. Tenslotte is het van belang erop toe te zien dat programma's een vervolgtraject krijgen. Reeds bij de aanvraag dient te zijn nagedacht over een mogelijk vervolgtraject, zodat gekomen kan worden tot een structurele en meerjarige aanpak.

Leren participeren, De praktijk van lokale participatieprogramma's
Auteur: Karin van der Heyden
Fl. 15,00
Een uitgave van: Elsevier bedrijfsinformatie bv
ISBN: 90 7268 307 2

Praktische tips
Ontwikkeling

• Ruim voldoende tijd in voor het ontwikkelen van een nauwkeurig uitgewerkt plan

• Stem de plannen af met betrokken instanties en instellingen en creëer een zo breed mogelijk draagvlak

• Benut zoveel mogelijk de expertise die anderen al hebben opgedaan

• Omschrijf het probleem zo nauwkeurig mogelijk

• Formuleer duidelijke, meetbare doelstellingen

• Houd rekening met de culturele achtergronden en de sociale context van de doelgroep

• Bepaal van tevoren nauwkeurig de doelgroep plus de voorwaarden waaraan potentiële deelnemers moeten voldoen.

• Besteed voldoende tijd en aandacht aan (de voorbereiding van) de werving binnen de doelgroep

• Probeer (praktische) drempels voor deelname aan het programma weg te nemen

Uitvoering

• Maak goede, duidelijke afspraken en controleer of ze ook door iedereen worden begrepen en nagekomen

• Maak een actieplan voor de uit te voeren activiteiten aan de hand van kleine, overzichtelijke stappen

• Houd rekening met de samenstelling van de deelnemersgroep

• Zoek laagdrempelige aanspreekpunten en instanties in de directe omgeving van de deelnemersgroep

• Maak de activiteiten zo laagdrempelig mogelijk voor alle leden van de deelnemersgroep

• Stimuleer zoveel mogelijk eigen initiatieven van de deelnemers

• Stel een coördinator aan en geef hem/haar duidelijk omschreven taken en verantwoordelijkheden

• Werk met professionals met dezelfde culturele achtergrond als de deelnemers of met beroepskrachten die hiervan goed op de hoogte zijn

Evaluatie en nazorg

• Stel aan het begin een evaluatieplan op, afgestemd op het probleem, de doelgroep en de doelstellingen

• Evalueer tussentijdse resultaten, pas indien nodig zaken aan en leg deze veranderingen vast

• Zorg voor een eindevaluatie met overdraagbare en/of uitwisselbare ervaringen

• Betrek de doelgroep bij evaluaties en vergeet daarbij niet de groep die voortijdig is afgevallen Besteed aandacht aan nazorg en vervolgtrajecten

InburgerNet werd mogelijk gemaakt door het ministerie van Justitie.

Iedere hoofdpagina van Inburgering in traject wordt gevolgd door achtergrond- pagina's en voorbeeld- pagina's. Deze pagina's worden regelmatig aangevuld en uitgebreid aan de hand van de ontwikkelingen in het beleid.