Het traject is een stapsgewijze informatiebron over alle onderdelen van inburgering. Daarbij is er voor gekozen om niet alleen het directe traject van inburgering te volgen maar ook aandacht te besteden aan de voorgeschiedenis en aan het vervolg.

Verder:
Maatschappij Oriëntatie

Beroepenoriëntatie voor asielzoekers

Cursus Wereldwijd Werken

Initiatief
In 1998 heeft het COA, verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers, opdracht gegeven om een nieuwe cursus beroepenoriëntatie voor asielzoekers te ontwikkelen. In deze nieuwe cursus moest een internationale component worden ingebouwd, die de nieuwe richtlijnen ten aanzien van het terugkeerbeleid volgt. In de cursusopbouw moest rekening gehouden worden met het feit dat de doelgroep niet weet of ze in Nederland kan blijven. Er kon dus niet alleen ingegaan worden op leren en werken in Nederland. Hieruit volgde de cursus Internationale Beroepen Oriëntatie voor Asielzoekers (IBEA), die momenteel de naam Wereldwijd Werken (WWW) draagt.

In de loop van de afgelopen jaren is bij het COA het besef gegroeid dat het leefklimaat van de asielzoekers verbeterd moet worden. Zo is een beleid ontstaan voor een gestructureerde manier van dagindeling, de zogenaamde dagstructurering. De cursus Wereldwijd Werken dient als invulling en aanvulling op het programma Dagstructurering. De cursus Wereldwijd Werken is ontwikkeld door de stichting WereldWijd uit Eckelrade en TCB Tekst & Uitleg te Den Haag.

Voorbereidende onderzoeken
Voordat aan het eigenlijke ontwikkeltraject is begonnen, is er eerst een aantal onderzoeken uitgevoerd. Er is een voorbereidende inventarisatie uitgevoerd (bureau De Overkoming) van de internationale opleidings- en arbeidsmarkt. Hieruit bleek dat er weinig informatie voorhanden is over arbeid en opleidingen in landen van herkomst, enerzijds omdat de informatie ontbreekt, anderzijds omdat de situatie in die landen soms ingrijpend is gewijzigd door onder andere burgeroorlogen. Het resultaat van de inventarisatie is een lijst met aanbevelingen waarmee de projectleiding en ontwikkelaars in een later stadium rekening kunnen houden bij ontwikkeling en implementatie van de cursus internationale beroepenoriëntatie: hoe verloopt de opvang en begeleiding van asielzoekers, welke opvattingen over studie- en beroepskeuzeprocessen kunnen in de cursus toegepast worden en welke bestuurlijke structuren en manieren van financiering hebben invloed op het succesvol implementeren van deze cursus (beroepen)oriëntatie.

Daarnaast is er een evaluatie uitgevoerd van een bestaande cursus beroepenoriëntatie (BEA) voor asielzoekers en andere bestaande methoden op dit gebied (Anouk Vermaesen, TCB Tekst & Uitleg). De resultaten van de evaluatie zijn gebruikt bij de ontwikkeling van Wereldwijd Werken. Uit het onderzoek kwam een aantal zaken zeer duidelijk naar voren:

• Er moet zeer laagdrempelig taalgebruik gehanteerd worden zodat iedereen de cursus kan volgen.
• De inhoud moet eenvoudig zijn zonder kinderachtig te worden. Dit kan men bereiken door onder andere beeldend en praktisch bezig te zijn.
• Daarnaast moet de cursus toekomstgericht zijn. De uitdaging is om mensen te laten nadenken over de werkelijkheid nu en in de toekomst, rekening houdend met de individuele achtergrond.
• Cultuur en interculturele communicatie zijn onderwerpen die gedurende de hele cursus belangrijk zijn.
• De trainer speelt een zeer grote rol bij een cursus voor asielzoekers. Een trainer heeft minimaal een HBO-denkniveau.

Naar aanleiding van het onderzoek en de resultaten die eruit voortkomen, is er over een aantal punten discussie mogelijk. Ten eerste is het niet mogelijk gebleken om het doel van de vorige cursus beroepenoriëntatie te meten. Een van de cursusdoelen was 'toename van het exploratief vermogen'. Dit wordt echter door iedereen anders ervaren. Het is daarom van belang om bij het ontwikkelen van een cursus meetbare doelen voor ogen te hebben, zodat er in een later stadium op een adequate manier kan worden geëvalueerd.
Ten tweede blijft de vraag of de procedurele status van een cursist een rol mag spelen tijdens een cursus beroepenoriëntatie. Uit praktische overwegingen is dit van belang, zodat je de cursist een bepaalde kant op kunt laten kijken. Uit emotionele overwegingen is dit niet of nauwelijks mogelijk, aangezien de cursisten de cursus als een 'oprotcursus' kunnen ervaren en zij al na enkele bijeenkomsten afhaken. Een vraag die hier dan ook relevant is, is in welke fase de cursisten zich moeten bevinden om mee te mogen doen. In het begin van de procedure of juist aan het einde?
Als laatste punt kan men zich afvragen wanneer een asielzoeker moet beginnen met zich aan te passen aan de Nederlandse maatschappij en óf hij of zij zich wel aan moet passen. Veel cursussen worden opgezet vanuit de 'integratiegedachte'. Aangezien het beleid van het COA er op dit moment op is gericht om al in een vroeg stadium mensen te laten nadenken over het feit of ze wel of niet in Nederland mogen blijven, is het ook van belang voor Wereldwijd Werken om hier een goede middenweg voor te vinden.

De resultaten van deze onderzoeken zijn gebruikt voor de start van de ontwikkeling van de nieuwe cursus Wereldwijd Werken. Daarnaast is er een train-de-trainercursus ontwikkeld, die voor een vlekkeloze implementatie van Wereldwijd Werken moet zorgen.

De cursus Wereldwijd Werken
De cursus Wereldwijd Werken hanteert een aantal uitgangspunten: naast het oriënteren op beroep en opleiding, is het ook van belang dat de cursisten zich kunnen heroriënteren op al gemaakte keuzes in het land van herkomst. 'Denken door doen' en 'doen door doen' staan centraal in deze cursus. Van belang is ook dat er maatwerk wordt geleverd. Elke cursist doorloopt daarom een route en de opdrachten zijn op zijn of haar niveau toegesneden. Men houdt tevens rekening in de cursus met het langdurige verblijf van de cursisten in de centra, door gebruik van oefeningen waarbij een kort concentratievermogen nodig is en eventuele bezoeken aan bijvoorbeeld advocaat en RIAGG. Het aspect 'terugkeer' komt terug in de cursus door middel van een 'keuze' die cursisten maken. Zij kunnen 'kiezen' uit een aantal mogelijkheden, waaronder terugkeer naar land van herkomst.

Het raamwerk waarin Wereldwijd Werken is ontwikkeld, is een frame game. Dit houdt in dat de cursisten een 'reis' van acht weken maken, waarbij men reist langs bezienswaardigheden uit heden, verleden en toekomst. Deze 'reis' duurt in totaal acht weken van ieder vijftien uur en bestaat uit vier modules. Deze modules zijn opgebouwd uit koffers en aan het einde van elke module is er een besliskoffer. Hierin verzamelen de cursisten alle informatie uit de module en beslissen hoe ze daar verder mee gaan.

De eerste module is de Instap. De trainers geven de cursisten alle informatie die er nodig is (brochure, informatiebijeenkomst) en voeren de intakegesprekken.
In de tweede module, Wie ben ik?, zijn er zes koffers. Belangrijkste onderwerpen zijn hier de introductie van de cursus, de persoonlijke identiteit en de huidige situatie van de cursist.
De derde module draagt de naam Wat kan/wil ik?. Deze module bestaat uit vijf koffers. Hier wordt de portfolio geïntroduceerd. Dat houdt in dat de cursisten gaan kijken naar hun sterktes en zwaktes. Een andere koffer draagt de naam 'van droom naar doel' en is er op gericht om de cursisten na te laten denken over wat ze met hun leven willen.
In de laatste module Wat ga ik doen? is het de bedoeling dat de cursisten hun eigen plan opstellen. Dit is de inhoud van de eerste koffer van deze module. Andere koffers van deze module zijn onder andere het uitwisselen van opleidingservaringen, je plan presenteren en een eventuele diploma-uitreiking. Een eerste stap in het uitvoeren van het persoonlijk plan is bijvoorbeeld een stage van twaalf maanden, of een opleiding zoals die bij WereldWijd wordt aangeboden. Hierbij moet echter rekening gehouden worden met de veranderende regelgeving voor asielzoekers.

informatie:
Voor meer informatie over de cursus Wereldwijd Werken kunt u terecht bij het Hoofd Communicatie Advies en Consultatiepunt van het COA in Rijswijk.
Tel.: 070-3071665
De publicaties van de voorbereidende onderzoeken kunt u bestellen bij TCB Tekst & Uitleg, Gouda.
Tel.: 0182- 67 04 20,
fax:  0182 - 69 94 86,
e-mail: wvsbg@tref.nl