• Aanmelding en ontheffing

• het educatief programma en het bewaken van de voortgang
• de maatschappelijke begeleiding en het bewaken van de voortgang
• het trajectplan en het mede-uitvoeren van dit plan.

Voor de uitvoering van deze taken houdt de trajectbegeleider intensief contact met de nieuwkomer en met de voorzieningen die met de uitvoering van onderdelen van het programma zijn belast.

• Overdracht, doorgeleiding en nazorg

Het door de nieuwkomer gewenst einddoel van inburgering zal in de regel niet binnen de termijn van de WIN gehaald worden. Zeker niet als die einddoelen geformuleerd worden in termen als  afgestudeerde advocaat of  afgestudeerde politieagent , of een reguliere baan in de metaal.

Om deze einddoelen te bereiken zijn vervolgtrajecten nodig. Het is aan de trajectbegeleider en de nieuwkomer om gezamenlijk in de voortgangsgesprekken  passend bij het trajectplan  vorm en inhoud te geven aan dit vervolgtraject en te bepalen welke voorziening voor de uitvoering van het vervolgtraject het best ingeschakeld kan worden. Uiteindelijk dient de nieuwkomer daadwerkelijk overgedragen te worden aan een vervolgvoorziening.

terug naar boven

De taken van de trajectbegeleider
Het mag duidelijk zijn dat de trajectbegeleider een cruciale rol speelt in het succesvol afronden van het inburgeringsproces. Hij is de spil die vanaf het begin het contact onderhoudt met de klant en de voorzieningen die bij de uitvoering van het inburgeringsproces betrokken zijn.

Aanmelding/ontheffing

• Het informeren van de nieuwkomer over de inhoud van de WIN, de daarbij behorende rechten en plichten van de nieuwkomer en de voordelen die het programma voor de nieuwkomer heeft.
• Het beoordelen of de nieuwkomer tot de doelgroep van de WIN behoort.
• Het beoordelen of het wenselijk of noodzakelijk is, dat er voor de nieuwkomer een (tijdelijke) ontheffing wordt geregeld.
• De administratieve afhandeling met betrekking tot de ontheffingen en de niet tot de WIN-doelgroep behorende nieuwkomers.
• Het regelen van een afspraak voor het inburgeringsonderzoek.
• Het registreren van klantgegevens in een cliëntvolgsysteem ten behoeve van monitoring en rapportage.

Inburgeringsonderzoek

• Nieuwkomer informeren over inburgeringsonderzoek, WIN-programma en  rechten en  plichten en beoordelen aanmeldings- en ontheffingsformulier (voor zover nog niet is gebeurd bij gesprek over aanmelding/ontheffing).
• Het coördineren en het deels zelf uitvoeren van het inburgeringsonderzoek.
• Het leggen en onderhouden van contacten met de instelling die de maatschappelijke begeleiding gaat uitvoeren.
• Het stellen van een diagnose met betrekking tot de wensen en mogelijkheden van de klant en het bepalen van het realistische einddoel.
• Het in kaart brengen van de maatschappelijke situatie van de klant, initiatieven nemen voor de totstandkoming van een actieplan voor maatschappelijke begeleiding.
• Ervoor zorgen dat de educatieve intake op tijd wordt uitgevoerd.
• Idem diplomawaardering en inschrijving CWI.
• Het op basis van het opgestelde advies beoordelen of er volledige of gedeeltelijke vrijstelling aan de orde is.
• Het opstellen van een conceptinburgeringsprogramma en trajectplan, en het voeren van het eindgesprek ter vaststelling van beide onderdelen.
• Het maken van beschikkingen en de daarbij behorende administratieve handelingen.
• Het registreren van klantgegevens in een cliëntvolgsysteem ten behoeve van monitoring en rapportage.

terug naar boven

Inburgeringsprogramma

• Het bewaken van een tijdige start van de verschillende onderdelen van het programma.
• Het bewaken van de voortgang van de verschillende programmaonderdelen, bewaken dat er regelmatig voortgangsrapportages zijn.
• Het actief contact onderhouden met de uitvoerende voorzieningen voor de onderdelen educatief programma en maatschappelijke begeleiding.
• Het regelmatig voeren van voortgangsgesprekken met de nieuwkomer.
• Het begeleiden, stimuleren en motiveren van de klant bij de uitvoering van het programma en de concretisering en de uitvoering van het trajectplan.
• Het leggen en onderhouden van contacten met de instellingen die bij de uitvoering van het trajectplan betrokken zijn.
• Het bewaken van de voortgang van de uitvoering van het trajectplan, het op basis van de resultaten zonodig bijstellen van het trajectplan.
• Het bewaken van de kwaliteit van de voorzieningen, die bij de uitvoering van het inburgeringsprogramma ingeschakeld worden. Gesignaleerde knelpunten doorgeven aan degenen die verantwoordelijk zijn voor de regie en het inkopen van diensten.
• Het bewaken van het op tijd uitvoeren van de wettelijk verplichte toets.
• Het registreren van klantgegevens in een cliëntvolgsysteem ten behoeve van monitoring en rapportage.
• Het verrichten van de noodzakelijke administratieve handelingen in geval van wijziging en/of bijstelling van het programma en plan.

• Het bewaken van de einddoelen en de termijnen van het programma en plan.
• Het inwinnen van doorgeleidingsadvies bij ROC en CWI en eventuele andere betrokken instellingen.
• Het voeren van een eindgesprek met de nieuwkomer (en eventueel ook met de nieuwe begeleider).
• Het uitreiken van het inburgeringscertificaat.
• Het traject tijdig afronden door middel van een adequate overdracht naar een regulier onderwijsinstelling, een reïntegratiebedrijf of anders.
• Het registreren van klantgegevens in een cliëntvolgsysteem ten behoeve van monitoring en rapportage.
• Het verrichten van de noodzakelijke administratieve handelingen ter afronding van het inburgeringsproces.

terug naar boven

Het functieprofiel van de trajectbegeleider ziet er als volgt uit:

De trajectbegeleider heeft kennis en inzicht in/van:

• de Wet Inburgering Nieuwkomers en de onderliggende regelgeving;
• heeft enige kennis van daar direct mee samenhangende wet- en regelgeving op het gebied van uitkeringsverstrekking, arbeidstoeleiding en educatie;
• de sociale kaart van voorzieningen in het werkgebied, die een bijdrage kunnen leveren in het kader van maatschappelijke begeleiding;
• de sociale kaart van onderwijsinstellingen, hun toelatingsvoorwaarden, diplomawaardering, studiefinancieringsmogelijkheden en dergelijke;
• de instrumenten en de voorzieningen op het terrein van de arbeidsreïntegratie, beroepskeuze en de arbeidsmarktontwikkelingen;
• de culturen van de landen waaruit de meeste nieuwkomers afkomstig zijn en de daar geldende normen en waarden.

Vaardigheden
De trajectbegeleider:

• beheerst de techniek van het diepte-interview: vragen, luisteren, doorvragen en samenvatten. Is op basis daarvan in staat een compleet beeld te vormen van de klant met betrekking tot zijn persoonlijke situatie, wensen, mogelijkheden en belemmeringen. Is op basis daarvan in staat tot het voeren van probleemverhelderende gesprekken om oorzaken van (dreigende) stagnatie in kaart te brengen.;
• is in staat verbale en non-verbale weerstanden bij de klant te herkennen, de achtergronden van deze weerstanden in kaart te brengen en kan effectief omgaan met deze weerstanden;
• is in staat om de klant op een respectvolle wijze te confronteren met onmogelijke wensen of met irreële zelfbeelden met betrekking tot de eigen mogelijkheden en belemmeringen en beheerst daarvoor onder meer de techniek van het slecht-nieuwsgesprek;
• is in staat om via een stimulerende stijl van coachen klanten te bewegen tot het nemen van initiatieven. Is helder m.b.t. zijn rol als coach en weet daarmee te voorkomen dat de begeleidende stijl doorschiet naar een hulpverlenende stijl;
• is in staat om met de klant zakelijke afspraken te maken en vast te leggen m.b.t. de eind- en tussendoelen van het inburgeringstraject, de te ondernemen stappen en de tijdsplanning. Is standvastig in het naleven van die afspraken en het confronteren van de klant bij het niet nakomen daarvan;
• is in staat om voor de klant zakelijke afspraken met uitvoerende voorzieningen te maken en vast te leggen m.b.t. hun inzet, de voortgangsrapportage en de tijdsduur. Is standvastig in het naleven van die afspraken en het confronteren van de voorzieningen bij het niet nakomen daarvan;
• kan op een respectvolle wijze omgaan met een kleurrijk klantenbestand met verschillende culturele normen en waarden die soms strijdig zijn met de Nederlandse normen en waarden en met de normen en waarden van de trajectbegeleider zelf;kan omgaan met geautomatiseerde cliëntvolgsystemen;
• kan werken in een intercultureel teamverband;
• kan systematisch, planmatig en methodisch werken met gezamenlijk ontwikkelde werkprocessen en met centraal vastgestelde kaders van concepten en normtijden, met als doel om kwalitatief een gelijkwaardige dienstverlening aan alle klanten te kunnen bieden;
• beheerst naast het Nederlands minimaal een andere relevante taal.

Functiewaardering
Trajectbegeleiders zijn qua functie door het hele land heen verschillend gewaardeerd en ingeschaald en vallen onder verschillende rechtspositieregelingen. In de regel betreft het wel functies op Hbo-niveau. Ongeacht de verschillende rechtsposities moet het mogelijk zijn om trajectbegeleiders met hetzelfde takenpakket en hetzelfde functieniveau ongeveer hetzelfde te waarderen. Nu is het zo dat mensen in de CAO-welzijn in de regel slechter betaald worden dan de gemeentelijke trajectbegeleiders. Ook geldt binnen de CAO-welzijn een grotere diversiteit. De verschillen variëren van maximumschaal 23 tot schaalmaximum 36. de meeste zijn ingeschaald op een functie met schaal 33 als maximum. Gemeentelijke trajectbegeleiders zijn meestal ingeschaald op schaal 8. in beperkte mate zijn trajectbegeleiders ingeschaald op schaal 9. (Deze gegevens zijn gebaseerd op schriftelijke enquête van FORUM, eind 2000). Het belangrijkste argument is vooral het karakter en de diversiteit van de doelgroep waar trajectbegeleiders mee werken en de zware eindverantwoordelijkheid (ook in de financiële verantwoording) die ze hebben voor het welslagen van het inburgeringsprogramma. Het maximum van schaal 36 komt qua salariëring ongeveer overeen met schaal 8 in de gemeentelijke regeling.

Middelen voor trajectbegeleiding
Dat er zo weinig op het gebied van vorm, inhoud en omvang van trajectbegeleiding is geregeld, geeft enerzijds veel ruimte om zelf te regelen en te verfijnen, maar leidt anderzijds in de praktijk tot grote verschillen in aanpak. Vooral als gekeken wordt naar de hoeveelheid beschikbare tijd en de caseload per trajectbegeleider. Uit door FORUM gehouden enquêtes blijkt dat de caseload-normen uiteen lopen van veertig tot meer dan honderd per fulltime trajectbegeleider.

Werkproces in uren
Het totale werkproces trajectbegeleiding beslaat vanaf het moment van inschrijving bij de gemeente een periode van maximaal 23,5 maand. Het werkproces van de trajectbegeleider komt neer op totaal 39 uur per klant. Dit is een combinatie van directe klantcontacturen en uren die de trajectbegeleider voor de betreffende klant besteedt aan overige administratieve verwerking en het onderhouden van contacten.

Bij een gemiddelde norm van 39 uur per nieuwkomer wordt er vanuit gegaan dat iedere nieuwkomer dezelfde begeleiding nodig heeft. Wanneer iemand voor het realiseren van het inburgeringsprogramma en het trajectplan minder dan het gemiddeld aantal uren nodig heeft, is dat prima en kan het overschot gebruikt worden voor andere nieuwkomers.

Een veelgehoord geluid is, dat sommige nieuwkomers erg veel problemen en hulpvragen hebben of dat uitval dreigt, zodat zij meer dan gemiddelde begeleidingstijd vergen. Gebleken is dat individuele trajectbegeleiders moeite hebben om hier goed mee om te gaan en dat ze het moeilijk vinden om nee te zeggen tegen nieuwkomers die ongecontroleerd veel tijd vragen. Gevolg hiervan is dat de gemiddelde norm van 39 uur wordt overschreden. Dit gaat dan ten koste van bijvoorbeeld de beschikbare ontwikkel- en evaluatietijd, of dit leidt tot overwerk en een te hoge werkdruk met alle gevolgen van dien. Of: de gemiddelde norm wordt nog wel gehaald, maar een groot deel van de nieuwkomers krijgt in verhouding veel te weinig aandacht.

Om dat te voorkomen kan een verfijning in de normering aangebracht worden. Naast het werken met een gemiddelde norm, kan gewerkt worden met een minimale en een maximale norm. Het werken met een minimumnorm garandeert in ieder geval dat iedere nieuwkomer voldoende aandacht krijgt. Het vastleggen van een maximale norm geeft aan dat er ergens een einde is aan het beschikbare aantal uren trajectbegeleiding voor een individuele nieuwkomer. Er kan bijvoorbeeld afgesproken worden dat bij dreigende overschrijding van de maximumnorm een extra urenbudget kan worden aangevraagd.

De caseload van de trajectbegeleider
Op basis van door FORUM uitgewerkte model is een simpele caseloadberekening te maken. Een traject per nieuwkomer kost gemiddeld 39 uur verspreid over een periode van 23,5 maanden. Met een beschikbaarheid van 1050 productie-uren per jaar is de gemiddelde caseload van een trajectbegeleider ongeveer 52 nieuwkomers. Dit is een gemiddelde norm en volgens FORUM absoluut realistisch te noemen.

terug naar boven

Het toepassen van sancties in de praktijk
Formeel biedt de WIN mogelijkheden voor toepassing van sancties. In de praktijk wordt dit echter weinig toegepast en is het sanctiebeleid en de uitvoering daarvan op gemeentelijk niveau onvoldoende uitgewerkt. Het doel ervan is voorkomen van uitval. Voor een hoge effectiviteit van sancties is het van belang om hier zorgvuldig mee om te gaan. Het moet voorkomen worden dat het gaat functioneren als een afkoopregeling.

Voor een effectieve sanctie geldt altijd:

• consequente uitvoering: de nieuwkomer moet weten wanneer de regels overtreden zijn.
• Lik-op-stuk-beleid: indien de boete na zes maanden na de overtreding geëffectueerd wordt, is de dader het  delict alweer vergeten.
• Heldere beroepsprocedure: de nieuwkomer moet bezwaar kunnen maken en zijn verhaal kunnen doen. Belangrijk is, dat dit bij een gezaghebbend orgaan gebeurt.

Nieuwkomers die vroegtijdig aan het werk gaan
in de praktijk gebeurt het vaak dat nieuwkomers al voor het afronden van het educatieve programma of het onderdeel maatschappelijke begeleiding op eigen kracht een baan hebben gevonden. Het hebben van een baan ontslaat hen echter niet van de WIN-verplichting, maar het is zonde de klant te dwingen om te stoppen met werken. De oplossing zit deels in het aanbieden van het educatieve programma op aangepaste tijden. Veel mooier is echter de oplossing dat de werknemer studieverlof krijgt en dat de werkgever gecompenseerd wordt voor de verloren productie-uren. De kosten hiervan staan in geen verhouding tot de besparing op de uitkering.

Voor nieuwkomers die bij het inburgeringsonderzoek te kennen hebben gegeven zo snel mogelijk aan het werk te willen, kan bekeken worden of er al in aanvang mogelijkheden zijn voor duale trajecten.

• Iemand wil erg graag zijn oude beroep als arts weer oppakken, maar zijn opleiding wordt in Nederland niet erkend. Hoe lang duurt het opleidingstraject om hier als arts te kunnen werken? Kan de nieuwkomer dat financieel en emotioneel opbrengen? Komt hij nog wel in aanmerking voor studiefinanciering?
• Iemand twijfelt tussen zo snel mogelijk werken om te kunnen trouwen en het voortzetten van de studie in het land van herkomst.
• Iemand wil graag de verzorging in, maar wil geen avond- of weekendwerk doen.

Aanbeveling
Op gemeentelijk niveau kan in de sfeer van nazorg bepaald worden dat de trajectbegeleider na drie maanden, na zes maanden en na het eerste jaar (telefonisch) bij de nieuwkomer informeert naar de voortgang. Bij dreigende uitval kan de trajectbegeleider ondersteuning bieden ter voorkoming. Bij definitieve uitval kan een alternatief plan ontwikkeld worden. De kosten voor deze nazorg komen dan wel voor rekening van de gemeente.

Verder nog te lezen in het boek Trajectbegeleiding Inburgering functioneel model:

• Trajectbegeleiding in relatie tot de CWI-ontwikkeling (Centrale Organisatie Werk en Inkomen).
• Resultaatmeting van de trajectbegeleiding
• Nog een aantal voorbeelden van trajectplannen
• Een voorbeeld van een gedetailleerde werkprocesbeschrijving.

Trajectbegeleiding bij inburgering
Een functioneel model
De WIN geeft aan dat de gemeenten zorg moeten dragen voor een goede begeleiding van de nieuwkomer bij het inburgeringsprogramma. Over de invulling van die trajectbegeleiding zegt de WIN echter niets. Het gevolg hiervan is dat gemeenten op verschillende wijze vormgeven aan de trajectbegeleiding en dat de functie van de trajectbegeleider niet gestandaardiseerd is. Een veelgehoorde klacht is ook dat trajectbegeleiders zich in de praktijk te veel beperken tot het bewaken van de regels en financiële middelen en te weinig toekomen aan coaching van de nieuwkomer.

terug naar boven